Broń w dawnej Polsce


fot. MPPPG

W czasach panowania pierwszych Piastów uzbrojenie wojowników polskich pozostawało głównie pod wpływem zachodniego kręgu wytwórczości broni, wyrosłego na tradycjach karolińskich. W późnym średniowieczu oręż Polaków ma nadal ścisłe związki z Europą zachodnią. Kształtujący się na ziemiach polskich stan rycerski przejął sposoby walki, a także typy i rodzaje broni oraz stroju charakterystyczne dla rycerstwa Europy łacińskiej.

Wśród broni zaczepnej przez całe średniowiecze ogromną rolę odgrywał miecz. Prezentowane na wystawie miecze pochodzące ziem monarchii wczesnopiastowskiej należały głównie do członków drużyny książęcej. Przeznaczone były do cięcia i nie nadawały się do szermierki. Ich długość waha się od 80 do 100 cm. Mają rękojeść jednoręczną z głowicą i jelcem zapewniającymi dużą swobodę ruchów przy zadawaniu precyzyjnych ciosów. Jelec i głowicę sporządzano niekiedy z poroża lub kości, przeważnie jednak z żelaza, czasami zdobiono je brązem i miedzią, a nawet złotem. Obecnie wiadomo, że większość głowni wykuto w pracowniach nadreńskich, skąd docierały także do Polski. Na naszych ziemiach najpowszechniejsze były miecze o żelaznej półkolistej głowicy (tzw. typ X). Miecze te były dobrze wyważone i miały znaczną wartość bojową. Wśród właśnie tych mieczy można się doszukiwać wyrobów lokalnego, polskiego kowalstwa.

W późnym średniowieczu, od około połowy XIII wieku, rozwój uzbrojenia ochronnego spowodował powiększenie wymiarów i masy mieczy. Jednocześnie są one lepiej wyważone i przystosowane do szermierki. „Wielkie miecze” służące do zadawania ciosów o większej energii uzyskują długą dwuręczną rękojeść.

Bronią wywodząca się od miecza był koncerz o długiej i wąskiej głowni, przeznaczony do przebijania zbroi. Wojownicy polscy walczyli także jednosieczna bronią białą – kordami i tasakami oraz nożami bojowymi.

W bitwach z bronią sieczną rywalizowały włócznie, uzupełniane oszczepy, łuk i topory. Ich pozostałości w formie żelaznych grotów i żeleźców zajmują poczesne miejsce obok mieczy i innej broni siecznej. Ważną częścią uzbrojenia średniowiecznego rycerstwa były elementy wyposażenia jeździeckiego.

Szczególnie groźną bronią, ze względu na swa niebywałą moc rażenia od XII po XVI wiek była kusza. We wprawnych rękach siała spustoszenie w szeregach przeciwnika.

Pojawienie się coraz doskonalszych typów kuszy i później broni palnej, spowodowało znaczący wzrost wagi zbroi płytowej spowodowany koniecznością jej pogrubienia i stworzenia pełnej osłony rycerza. Często tego typu zbroje pełniły rolę nie tylko bojową ale także paradną.

Dobitnie polskim akcentem jest uzbrojenie husarskie z XVII w. Poza szablami bojowymi i paradnymi (karabela) i bronią palną oraz wyposażeniem jeździeckim uwagę zwraca zbroja husarska z 2. połowy XVII wieku składająca się z kirysu, obojczyka, dwóch naramienników i pary karwaszy oraz z szyszaka. Kres wspaniałej, ciężkiej jeździe husarskiej przynosi rozwój i upowszechnienie się broni palnej.

#