Zakup kolekcji polskich odznak wojskowych z lat 1914-1939

W 2014 r. Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie nabyło do zbiorów historycznych kolekcję 92 odznak wojskowych z lat 1914–1939. Zakup umożliwiło dofinansowanie ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. 

Zakupiona kolekcja to wyselekcjonowana ze względu na wartość historyczną grupa odznak, jakie zgromadził i pozostawił po sobie gnieźnianin Ludwik Krumrey. Stanowi ona część jego bogatych zbiorów, tematycznie związanych głównie z XX-wieczną historią Gniezna i Wielkopolski. Odznaki odwołują się do okresu walk o odrodzenie państwa polskiego i pochodzą z dwudziestolecia międzywojennego. Dotyczą różnych formacji wojsk polskich – od piechoty, przez kawalerię i artylerię, po formacje techniczne. Wśród nich znajdują się odznaki upamiętniające ważne wydarzenia z przeszłości, np. Powstanie Wielkopolskie, odznaki byłych władz powstańczych oraz organizacji kombatanckich.

W skład kolekcji wchodzą 92 odznaki. Najliczniejszą grupę stanowią odznaki pułkowe (55 szt.), a wśród nich najwięcej reprezentuje piechotę, dalej kawalerię oraz artylerię. Część z nich tworzy zwarty zestaw dotyczący pułków wielkopolskich. Jednak zasięg tej grupy obejmuje niemal całe terytorium II Rzeczypospolitej, łącznie z pułkami formowanymi na Kresach. W kolekcji są również odznaki odradzającego się Wojska Polskiego (15 szt.) oraz związków kombatanckich – uczestników Powstania Wielkopolskiego 1918–1919 (14 szt.). Najmniejszą i zarazem najstarszą grupę tworzą odznaki związane z I wojną światową i kształtowaniem się w jej trakcie pierwszych polskich formacji wojskowych (3 szt.). Pozostała część to pojedyncze odznaki pamiątkowe: wojsk wielkopolskich i dywizjonów artylerii konnej.

Kolekcja prezentowanych odznak jest w dużym stopniu odzwierciedla dzieje Gniezna – miasta z wojskowymi (koszarowymi) tradycjami, sięgającymi końca XVIII w., którego mieszkańcy zaangażowali się w Powstanie Wielkopolskie oraz wojnę polsko-bolszewicką 1919–1921. Podkreślić należy także wyjątkowość odznak, które w większości niniejszej kolekcji po zakończeniu II wojny światowej, przez kilkadziesiąt lat nie miały prawa bytu, niszczone sukcesywnie przez władze Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej.

W XIX- i XX-wiecznym Gnieźnie ważną rolę odgrywało wojsko. W okresie pruskim stacjonowały w tutejszych koszarach 6. Pomorski Regiment Piechoty No. 49 (od 1881) i 12. Regiment Dragonów von Arnim (od 1892). Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości zachowano pierwotną funkcję obiektów wojskowych. W jednym umieszczono 69. Pułk Piechoty, a w drugim najpierw 2. Pułk Ułanów Wielkopolskich, później 17. Pułk Ułanów Wielkopolskich. Od 1921 do 1939 r. stał się on bazą dla 17. Pułku Artylerii Lekkiej. Zgromadzone w muzeum archiwalia i dokumentacja fotograficzna potwierdzają udział miejscowych jednostek wojskowych w organizowanych w mieście wydarzeniach, zarówno o charakterze państwowym, jak lokalnym i religijnym. W latach 90. XX w. gnieźnieńskie jednostki wojskowe uległy likwidacji, a w budynkach koszarowych zagościli inni użytkownicy. 

Włączenie zestawu odznak gromadzonych przez L. Krumreya do zbiorów muzealnych znacząco poszerza naszą wiedzę i zasób pamiątek przeszłości. Pozwala też nie zaprzepaścić dokonań wyróżniającej się osoby kolekcjonera, znanego w Gnieźnie nauczyciela historii i wychowawcy młodzieży. Dla pokoleń młodych ludzi stanowił on niezaprzeczalny autorytet. Dla wielu był przewodnikiem w trudnych czasach, kiedy wykładanie prawdy na lekcjach historii było wyrazem nie tylko rzetelnej wiedzy, ale i odwagi. Jego uczniowie są dziś m.in. członkami gnieźnieńskich grup rekonstrukcyjnych. Był autorem około pięćdziesięciu wystaw o tematyce historycznej, zorganizowanych w gnieźnieńskich szkołach, Bibliotece Publicznej, a także w Muzeum Początków Państwa Polskiego, gdzie włączył się do organizacji wystawy „Naród sobie – 90. rocznica Powstania Wielkopolskiego”, udostępniając własne zbiory.

Kolekcja do obejrzenia na wystawie Polskie odznaki wojskowe z lat 1914-1939 w zbiorach MPPP w holu głównym Muzeum.

kuratorzy kolekcji i wystawy: Elżbieta Kowalska, Waldemar Szczucki
współpraca: Dariusz Stryniak
projekt graficzny znaku kolekcji: Patrycja Łukomska

Gniezno, maj 2014

 

 

#