Chrzest - św. Wojciech - Polska

1050. rocznica Chrztu Mieszka I to wyjątkowa okazja dla przypomnienia i zaakcentowania historycznej roli Gniezna i ziemi gnieźnieńskiej w dziejach państwa, narodu i Kościoła polskiego. Zapraszamy Państwa do obejrzenia ekspozycji ukazującej niemal pięć wieków historii miasta. Nasze spotkanie z tym niezwykłym miejscem rozpoczniemy od okresu największego rozkwitu gnieźnieńskiego ośrodka grodowego, od średniowiecza uznawanego za kolebkę Piastów oraz będącego stolicą pierwszej metropolii kościelnej w Polsce.

Na ekspozycję składa się niemal dwieście zabytków tworzących niezwykle barwny obraz dziedzictwa średniowiecznego Gniezna. Centralne miejsce tej kompozycji zajmuje gnieźnieńska katedra, której poświęcono ostatnią część wystawy.  Stanowiła ona ważne centrum duchowe nowego organizmu państwowego i miejsce pierwszych pięciu królewskich koronacji. Na wystawie ukazana jest przede wszystkim w kontekście rozwijającej się wokół niej kultury, której oddziaływanie zdecydowanie wykracza poza czasowe ramy naszej prezentacji.

Zgromadzenie tak wyjątkowego zbioru eksponatów umożliwiło zaangażowanie wielu osób i ścisła współpraca trzech gnieźnieńskich instytucji: Muzeum Początków Państwa Polskiego, Muzeum Archidiecezjalnego oraz Archiwum Archidiecezjalnego.

Wystawie towarzyszy informator przygotowany przez Magdalenę Robaszkiewicz (autorka tekstu) oraz Dariusza Stryniaka (redakcja tekstu). Poniżej prezentujemy fragmenty informatora, który w całości udostępniamy naszym gościom podczas zwiedzania.

Wystawa podzielona została na trzy części. Zaraz po wejściu do sali wystaw znajdujemy sie w "Gnieźnieńskim grodzie", która prezentuje archeologiczne pozostałości gnieźnieńskiego zespołu grodowego - jednego z najważniejszych grodów dynastii pierwszych Piastów. Poczujemy w tym miejscu niemal zapach drewna użytego do budowy wałów i chat, które obejmowały ponad 4 hektary terenu zwanego później Wzgórzem Lecha. To tutaj przyjrzymy się eksponatom związanym z wyposażeniem chaty (m.in. naczynia ceramiczne i drewniane), ozdoby i elementy stroju a także narzędzia służące do wykonywania codziennych czynności, takie jak chociażby nożyki, szydła i igły. W tej części ekspozycji można również zapoznać się z dowodami działalności handlowej pierwszych Piastów, których ziemie od samego początku zostały włączone do szlaków międzynarodowego handlu. Potwierdzają to znaleziska wag składanych oraz srebra. Odnajdowane na terenie Wielkopolski tzw. skarby składały się z dużych ilości monet i ozdób srebrnych. Na wystawie prezentowane są monety pochodzące m.in. z mennic arabskich i cesarskich (niemieckich).

Idąc dalej przenosimy się niemal do wnętrza katedry gnieźnieńskiej. Jest to zarazem główny wątek wystawy, z którym związana jest postać św. Wojciecha (tytuł wytawy). Po chwili znajdujemy się w zarysie budowli, wykonanej w skali 1:1 rekonstrukcji rzutu rotundy - budowli na planie koła, w której w X w. umieszczono grób świętego. Był to zarazem ufundowany przez Mieszka I pierwszy kościół zbudowany w Gnieźnie, którego relikty przetrwały do naszych czasów i znajdują się w podziemiach obecnej katedry. To w tym miejscu odbywać się będą zajęcia edukacyjne dla dzieci i młodzieży, które przygotowała dla naszych zwiedzających pracownia edukacyjna.

W tej części wystawy prezentowane są najstarsze wizerunki świętego Wojciecha, pochodzące z okresu panowania księcia Bolesława Krzywoustego (1 połowa XII w.) oraz obiekty związane z pielgrzymką cesarza niemieckiego Ottona III do grodu św. Wojciecha w 1000 r., która przeszła do historii jako Zjazd Gnieźnieński. Były to czasy panowania syna Mieszka I - Bolesława Chrobrego. Otton III podczas wizyty w Gnieźnie wręczył polskiemu księciu kopię włóczni św. Maurycego - jeden z symboli władzy królewskiej w Niemczech, co miało być znakiem pozyskania Chrobrego do realizowanej koncepcji odnowy cesarstwa rzymskiego. Kopia włóczni św. Maurycego to jeden z wielu zabytków na wystawie, dla którego warto nas odwiedzić.

Od czasu Zjazdu Gnieźnieńskiego utrwaliła się w Europie nazwa naszego państwa: POLSKA (Polonia), a gnieźnieńska katedra stała się miejscem kolejnych pięciu koronacji. Na wystawie prezentowane są pieczęcie lub monety wszystkich koronowanych w Gnieźnie władców, wyrażające królewskie aspiracje polskich władców: Bolesława Chrobrego (koronacja 1025 r.), Mieszka II (koronacja 1025 r.), Bolesława Śmiałego (koronacja 1076 r.), Przemysła II (koronacja 1295 r.) oraz Wacława II (koronacja 1300 r.).

Przyjęcie przez Mieszka I chrześcijaństwa, rozpoczęło długotrwały proces kształtowania się liturgii. Jej początki są trudno uchwytne, zachowały się jedynie drobne sprzęty, które mogły być używane podczas pierwszych mszy, jak chociażby nóż liturgiczny znaleziony na Ostrowie Lednickim, służący do krojenia Chleba Eucharystycznego, podawanego wiernym podczas mszy. Po raz pierwszy prezentujemy na ekspozycji srebrną  romańską patenę czyli talerzyk do kładzenia hostii.

Z tego okresu zachowała się bardzo nikła ilość rękopisów, które mogły być w posiadaniu pierwszych Piastów, ponieważ zaginęły podczas niepokojów w Polsce w latach 30. XI w. W zasobach Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie są  zgromadzone liczne cenne kodeksy o nieco późniejszej chronologii, związane z funkcjonowaniem gnieźnieńskiego ośrodka życia duchowego i kulturalnego skupionego wokół Kapituły metropolitalnej.

Ostatnią część ekspozycji, którą poświęcono kościołowi archikatedralnemu pw. Wniebowzięcia NMP i św. Wojciecha w Gnieźnie otwierają Drzwi Gnieźnieńskie - kopia zabytku prezentującego najwyższy poziom artystyczny w dziejach sztuki romańskiej w Polsce. To dzieło wyjątkowe w skali europejskiej, chociażby dlatego, że poświęcono je w całości postaci św. Wojciecha, a nie scenom czy postaciom biblijnym. Na wystawie prezentowane są także oryginalne fragmenty kamiennego romańskiego portalu, w którym Drzwi były osadzone - jak mówił sam kurator wystawy podczas pierwszego oprowadzania:

To prawdziwa sensacja! Znalezisko to pozwala nam wyobrazić sobie, jak Drzwi Gnieźnieńskie mogły wyglądać w swoim oryginalnym umiejscowieniu.

Tomasz Janiak, kurator wystawy

Zaaranżowane w tym miejscu ekspozycji przejście między skrzydłami Drzwi Gnieźnieńskich prowadzi do wyjątkowej rekonstrukcji oddającej wygląd kaplicy gotyckiej usytuowanej pierwotnie pośrodku katedry, ochraniającej grobowiec św. Wojciecha. Miał on formę prostokątnej skrzyni, tzw. tumby, przykrytej płytą z czerwonego marmuru z portretowym ujęciem leżącej postaci Świętego autorstwa Hansa Brandta (ok. 1480). Na wystawie prezentujemy próbę rekonstrukcji ścianek kaplicy wraz z zewnętrzną dekoracją murowanych ścian, wykonaną w skali 1:1, z wykorzystaniem oryginalnych fragmentów ze sztucznego kamienia!

W przeciągu średniowiecza spadła polityczna rola Gniezna, które nadal uznawano za kolebkę dynastii Piastów, ale przede wszystkim było stolicą metropolii kościelnej w Polsce. Dzięki temu utrzymywał się wysoki poziom kultury liturgicznej i odprawiano szczególnie uroczyste msze katedralne. Ilustrują to cenne księgi liturgiczne, zwłaszcza mszały (Mszał Mikołaja Słupka z XV w., Mszał Krakowski z końca XV w.) oraz księgi teologiczne i prawnicze (dzieło teologiczne kanonika Tomasza Strzępińskiego, Spis praw Jana Łaskiego).

Na wystawie nie mogło zabraknąć kilku przykładów paramentów (naczyń liturgicznych), używanych w średniowieczu w uroczystych mszach katedralnych, którym nierzadko przewodniczył arcybiskup: krzyż relikwiarzowy z relikwiami Drzewa Krzyża Świętego fundacji arcybiskupa Jakuba z Sienna, relikwiarz puszkowy św. Urszuli, czy chociażby niemal kompletny strój pontyfikalny arcybiskupów gnieźnieńskich, pochodzący z wyposażenia grobowca z katedry gnieźnieńskiej.

Zachęcamy do oglądania naszej wyjątkowej, jubileuszowej wystawy, której towarzyszy aplikacja moblina. W kasie naszego Muzeum można wypożyczyć tablety z mobilnym przewodnikiem QRTag. Po wejściu na wystawę znajdziecie bezpłatne informatory, a już wkrótce będzie można zwiedzać wystawę ze specjalnie przygotowanymi drukami edukacyjnymi.

Pracownia edukacyjna przygotowała program dla dzieci i młodzieży, który pozwoli zrozumieć tak ważne dzieje w historii naszego kraju. Zajęcia edukacyjne zostały przygotowane przez naszych doświadczonych edukatorów, którzy z powodzeniem przekazują trudne niekiedy do zrozumienia treści wystaw, w sposób atrakcyjny, interaktywny i nierzadko zabawowy.

Zapisy na lekcje edukacyjne: edukacja@muzeumgniezno.pl | 61 426 46 41 w. 221

________________________________________________________________________________________

wystawa czasowa | czas trwania: 11.03. - 25.10.2016

Kurator wystawy: Tomasz Janiak
Aranżacja: prof. dr hab. Sławomir Kuszczak, prof. dr hab. Weronika Węcławska-Lipowicz
Projekty graficzne: AVANTGARDE BRANDING STUDIO
Program edukacyjny: Marta Karalus-Kuszczak, Anna Lubczyńska, Magda Robaszkiewicz
Tekst informatora: Magda Robaszkiewicz

Wystawie towarzyszy katalog:

redakcja naukowa katalogu: Tomasz Janiak
redakcja wydawnicza: Dariusz Stryniak

Informacje dotyczące katalogu znajdziecie TUTAJ

Sprawdźcie także program wydarzeń towarzyszących naszej wystawie TUTAJ

______________________________________________________________________________

Patronatu honorowego wystawie udzielili: Arcybiskup Metropolita Gnieźnieński Prymas Polski Wojciech Polak, Marszałek Województwa Wielkopolskiego – Marek Woźniak, Starosta Gnieźnieński – Beata Tarczyńska oraz Prezydent Miasta Gniezna – Tomasz Budasz

Organizatorzy wystawy:

Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie, Muzeum Archidiecezji Gnieźnieńskiej, Archiwum Archidiecezjalne w Gnieźnie

Współorganizatorzy:

 Starostwo Powiatowe w Gnieźnie oraz Urząd Miejski w Gnieźnie

Patronat medialny:

Polskie Radio, Radio Merkury, TVP Kultura, Przewodnik Katolicki, Przemiany na Szlaku Piastowskim, Tydzień Gnieźnieński, historia.org.pl, gniezno24.com, e-gniezno.pl, informacjelokalne.pl, moje-gniezno.pl, popcentrala.com

 

#